Malina należy do rodzaju Rubus L., podrodzaju Idaeobatus, który obejmuje około 200 gatunków. Występują one w formie dzikiej na obszarze Azji, we wschodniej i południowej Afryce, Europie i północnej Ameryce. Spośród nich największe znaczenie mają europejskie gatunki maliny czerwonej (Rubus idaeus podr. vulgatus Arrhen.), występujące na obszarze Północnej Ameryki maliny czerwone (Rubus idaeus podr. strigosus Michx).

Maliny od wieków były w centrum zainteresowania, głównie  ze względu na właściwości lecznicze owoców. Walory te pierwsi dostrzegli zielarze, wykorzystując rośliny w medycynie ludowej. Owoce i liście obu gatunków zaliczane są do naturalnych farmaceutyków używanych w czasie przeziębień, infekcji bakteryjnych i wirusowych. Stopniowo gatunki te były poznawane przez botaników oraz udoskonalane przez hodowców aby ostatecznie znaleźć miejsce w powszechnej uprawie. Obecnie malina jest trzecim co do wielkości produkcji (po truskawce i borówce) gatunkiem roślin jagodowych uprawianym na świecie. W 2017 roku światowa produkcja maliny wyniosła 590 tys. ton. 57% owoców pochodziło z Europy, 29% z Ameryki Północnej, a z Ameryki Południowej 7%. W Europie największym producentem maliny jest Rosja z produkcją ponad 125 tys. ton. Kolejnym znaczącym producentem jest Polska. W 2018 roku zebrano 126 tys. ton owoców.

Rozwój polskiej produkcji maliny możliwy był dzięki rodzimej hodowli. Polski program hodowli maliny założony został w 1979 roku przez dr Jana Danka i współfinansowany był przez Ministerstwo Rolnictwa. Z omawianego programu, w 1991 roku do powszechnej uprawy weszła pierwsza odmiana maliny powtarzająca owocowanie ‘Polana’. W 2003 roku do produkcji weszła odmiana ‘Polka’. Odmiana ‘Polka’ zdobyła światowe uznanie i obecnie wyznacza standardy co do jakości owoców.

Od 2012  roku hodowla maliny prowadzona jest w prywatnej Spółce Niwa Hodowla Roślin Jagodowych, której siedziba mieści się w Brzeznej koło Nowego Sącza. Pod względem liczby wykonywanych krzyżówek oraz  ilości wysadzanych siewek jest to jeden z największych tego typu programów hodowlanych na świecie.

Liczbę mniejszych lub większych ośrodków hodowlanych w świecie można szacować na więcej niż 30, prowadzonych w 19 krajach na całym świecie, a użytkowanych odmian liczy się w tysiącach.

 

 Agnieszka Orzeł. Hodowca maliny.

 Cele hodowli: Uzyskanie odmian przystosowanych do   miejscowych warunków przyrodniczych i ekonomicznych.

 Zakres: W założeniu jest wykonanie corocznie około 250   kombinacji krzyżówkowych, produkcja około 20 tys. siewek i   około 1% wyselekcjonowanych pojedynków.  W związku z dużym   zainteresowaniem producentów na nowe odmiany program jest   cały czas rozszerzany. W 2018 roku wykonano ponad 530   kombinacji krzyżówkowych z których po wstępnej selekcji w   szklarni do dalszej oceny przeznaczonych będzie ponad 25 000   siewek.

 Kierunki: odmiany deserowe owocujące jednokrotnie i   całosezonowe, do przetwórstwa (mrożonki i koncentrat i   produkty  funkcjonalne).

 Metody: Krzyżówkowa z wykorzystaniem oceny biologii   kwitnienia w doborze par rodzicielskich. Stosuje się standardowe   metody oceny roślin i owoców.

 

Dotychczas uzyskane odmiany.

Delniwa – deserowa, wczesna, plenna.

 

Delniwa/Polka

 

 

Postęp w hodowli – przykładowe klony hodowlane określonego kierunku wytypowane do dalszej obserwacji w różnych systemach uprawy.

NR1624801. Średnio silny wzrost. Wczesny termin dojrzewania. Mało podatny na choroby. Owoce duże (5,5 g), doskonałej jakości; bardzo smaczne, trwałe, mało podatne na uszkodzenia. Wysoka zawartość ekstraktu (12,2 % Brix), Do uprawy w polu i pod osłonami.

 

NR1512801. Średnio silny wzrost. Wczesny termin dojrzewania. Owoce duże (ponad 5,0 g), doskonałej jakości; bardzo smaczne, trwałe, mało podatne na uszkodzenia. Wysoka zawartość ekstraktu (10-11 % Brix), Do uprawy w polu i pod osłonami.

 

 

Przykładowe zestawienie wyników doświadczenia porównawczego.

 

Nr Hodowlany

 

Masa owocu

[g]

Trwałość pozbiorcza

Skala 1-5*

Odrywanie od dna kwiatowego

Skala 1-5*

Wyrównana barwa

Skala 1-5*

Jędrność

Skala 1-5%

Potencjał plonotwórczy Extrakt [%Brix]
Owocujące na dwuletnich pędach
R168802 4,0 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 14,9
R168901 bezkolcowa 4,0 4,0 1,0 4,0 4,0 Średni 12,6
R1610301 4,0 4,0 1,0 4,0 4,0 Średni 9,9
R1610302 4,3 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 10,9
R1610601 5,0 4,0 1,0 4,0 4,0 średni 10,3
R1611001 5,0 2,5 1,0 4,0 4,0 Średni 10,9
R1612401

bezkolcowa

4,0 4,0 0,5 4,0 4,0 Średni 12,0
Powtarzające owocowanie
R1616002 8,0 4,0 0,5 4,0 4,0 Średni 9,7
R1616804 6,5 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 12,6
R1621801 6,0 4,0 1,0 4,0 4,0 Wysoki 12,5
R1624801 5,5 4,5 0,5 4,0 5,0 Wysoki 12,2
R1626202 bezkolcowa

do uprawy ekologicznej

4,5 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 9,5
R1626701 3,5 4,0 1,0 3,5 3,5 Wysoki 12,5
R1731201 6,0 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 12,4
R1736301 6,0 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 11,8
R1740401 9,5 4,0 0,5 4,0 4,0 Wysoki 11,9
R1747401 6,0 4,5 0,5 4,0 4,0 Wysoki 13,0