Odmiany uprawne maliny czarnej zostały ukształtowane z gatunków dzikich: Rubus occidentalis,   R. coreanus, R. leucodermis. Pierwszy z tych gatunków występuje w Ameryce Północnej, a dwa   pozostałe na terenie Azji Wschodniej. W wyniku krzyżówki maliny czarnej z czerwoną powstała     malina purpurowa Rubus x neglectus.
W obrębie rodzaju Rubus malina czarna i purpurowa zawiera najwyższą zawartość antocyjanów, polfenoli i wskaźników antyoksydacyjnych (FRAP, DPPH) wykorzystywanych w profilaktyce chorób cywilizacyjnych

  Malina czarna Jewel Malina purpurowa

NR139501

Malina czerwona

Polana

Jeżyna

Loch Ness

Antocyjany* 440,4 297,3 95,9 147,7
Polifenole ** 2,16 1,42 0,85 1,71
DPPH*** 56,48 81,19 41,62 95,4
FRAP**** 6,10 3,84 2,07 3,36

*(cyanidin-3 glucoside mg/l)

** (g kwasu galusowego na 100 g suchej masy)

***(mmoli trolox/100 suchej masy, SD w 15 min)

****(mmol Fe2+/100 g suchej masy w 15 min)

Malina czarna posiada właściwości prewencyjne w nowotworach przełyku, jelita grubego i jamy ustnej

▪ Wykazano, że liofilizaty z owoców czarnych malin, podawane w diecie na poziomie 5% lub 10%, znacząco hamują indukcję zmian nowotworowych

▪ W badaniach na szczurach, z nowotworem jelita grubego stwierdzono ochronne działanie liofilizatu z owoców czarnej maliny, poprzez zmniejszenie ogólnej liczby zmian nowotworowych (gruczolaków i gruczolakoraków) o 42%, 45% i 71% – przy zastosowaniu diety zawierającej dodatek: odpowiednio 2,5%, 5% i 10% liofilizatu z owoców

▪ Owoce maliny czarnej mają również właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwreumatyczne.

Czarna malina posiada długą historię produkcji w USA. Na początku lat 20-tych XX wieku uprawy koncentrowały się wokół części zachodniej Nowego Jorku. W tym czasie obszar uprawy maliny czarnej przewyższał areał uprawy czerwonej maliny. Jednakże od lat 40-tych XX wieku nasilające się problemy z chorobami doprowadziły do przesunięcia produkcji do zachodnich Stanów Zjednoczonych, a od lat 60. XX wieku produkcja nadal spadała. Przyczyną były choroby i brak odpornych odmian. W stanie Oregon, komercyjne pola malinowe miały średnią żywotność tylko 3-4 lata, połowę tego, którą miały 60 lat temu. Przyczyną krótkiej żywotności tego gatunku są wirusy przenoszone przez mszyce, a w szczególności wirus martwicy czarnej maliny. W USA w przemyśle przetwórczym dominowała stara odmiana ‘Munger’ (produkcja rzadko wykracza poza okres 2-3 lat z powodu grzybowych i wirusowych patogenów). Obecnie towarowa produkcja czarnej maliny skupia się głównie w 3 stanach: Oregon, Kalifornia, Washington, z łączną produkcją ok.3,7 tys. ton. (dla przemysłu -1,7 tys. ton, rynek owoców deserowych-2 tys. ton).

W 2014 r. rynek owoców świeżych maliny czarnej oraz rynek przetworów wart był:

  • w Kalifornii odpowiednio 6,5 mln USD i 348 tys. USD
  • w Oregonie 606 tys. USD i 9,1mln USD
  • w stanie Waszyngton 91tys.USD i 146tys.USD

Mimo licznych zalet maliny czarnej (zwłaszcza jej wybitnych właściwości prozdrowotnych), produkcja i wartość rynku jest niska, z uwagi na brak odmian o pożądanych cechach (zwłaszcza o zwiększonej odporności na choroby). Choroby wirusowe i choroby korzeni, a także uszkodzenia mrozowe pędów są przyczyną słabego plonowania roślin i ograniczenia rozwoju plantacji maliny czarnej w USA. Obecnie plantacje nad Północnym Pacyfikiem są prawie w 100 % zainfekowane Black Raspberry Necrose Virus (BRNV), co jest przyczyną znaczącego spadku produkcji (zaledwie po dwóch sezonach rośliny zamierają). Brak odmian z odpornością na mszycę będącą wektorem tej choroby, pociąga za sobą duże problemy w uprawie i wysokie koszty związane z zastosowaniem interwencyjnych zabiegów chemicznych.

Wirus  krzaczastej karłowatości maliny (RBDV) jest przenoszony z pyłkiem i walka z nim jest praktycznie niemożliwa. Ponadto grzyby porażające korzenie Verticillium alboatrum i V. dahliae są także znaczącą przeszkodą w uprawie. Rozwiązaniem tych problemów jest wprowadzenie odmian z genetyczną odpornością na wymienione patogeny. Odporność roślin jest uważana za tanią i skuteczną metodę do zwalczania szkodników i jest często jedną z niewielu dostępnych opcji kontroli wektorów chorób wirusowych, zwłaszcza mszyc.

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom rynku Niwa Hodowla Roślin Jagodowych uzyskała dofinansowanie z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju na  projekt dotyczący hodowli maliny czarnej „Uzyskanie nowych odmian maliny czarnej w procesie hodowli twórczej oraz opracowanie technologii dla ukierunkowanej produkcji Owoców”. Projekt ma na celu popularyzację w uprawie nowego gatunku jakim jest czarna malina. Podstawowymi ograniczeniami wprowadzenia maliny czarnej na rynek są: brak odmian do zbioru maszynowego, niedostosowanie do warunków polskich (przemarzanie), wysokie koszty produkcji, podatność na choroby i szkodniki, mała przydatność na rynek owoców deserowych i do przetwórstwa. Uzyskanie maliny czarnej owocującej na tegorocznych pędach znacznie uprości produkcję i obniży jej koszty, podobnie jak malina czerwona owocująca na tegorocznych pędach wyparła maliny owocujące na 2 letnich pędach.

W wyniku prowadzonych prac  do tej pory uzyskano kilkaset klonów hodowlanych do dalszej hodowli, z których dwa przeznaczono do rozmnażania w celu sprawdzenia wartości gospodarczej:

NR139501- malina purpurowa. Dojrzewanie owoców następuje na 1/3 tegorocznych pędów. Owoce o przeznaczeniu deserowym i przetwórczym. Bardzo smaczne. Pod względem wartości wskaźnika DPPH przewyższają zdolnością antyoksydacyjną czarną malinę. Przydatna do podwójnego zbioru owoców.
NR1613404- malina czarna, owocuje na 1/3 tegorocznych pędów. Owoce duże (5,5 g), bardzo smaczne i jędrne. Dobra trwałość po zbiorcza. Przydatna do podwójnego zbioru owoców. Klon przeznaczony do oceny w różnych systemach uprawy- tunelowej, pod daszkami oraz w uprawie polowej bez osłon.
W uprawie można spotkać odmiany ‘Bristol’ oraz ‘Jewel’. W wyniku prowadzonych prac hodowlanych do uprawy wprowadzono również odmianę ‘Litacz’, która pochodzi ze swobodnego zapylenia odmiany ‘Bristol’. Jest to odmiana o znaczeniu amatorskim. Autorem odmiany jest dr Jan Danek oraz dr Agnieszka Orzeł, właścicielem Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach („Truskawka, malina, jagody” 4/2016 ogrodinfo.pl/rośliny-jagodowe/uprawa-czarnej-maliny). W związku z faktem, że w Polsce malina czarna jako gatunek uprawiany na plantacjach praktycznie nie występuje, brak jest danych statystycznych dotyczących jej upraw.

 

Obecnie popyt na owoce maliny czarnej jest ograniczony ze względu na brak upraw. Jednakże wzrasta zainteresowanie owocami z powodu publikacji zdrowotnych właściwości tego gatunku zwłaszcza ze strony importerów.

Ponadto już w Polsce działają firmy zainteresowane skupem owoców o wysokiej wartości zdrowotnej (np. Amplus, czy Lioforte zainteresowana skupem owoców maliny czarnej do produkcji wysokiej jakości liofilizatów)

 

 

Kolor owoców jednym z elementów marketingu

 

Produkt w postaci owoców maliny czarnej lub purpurowej może być dodatkiem do oferty owoców maliny czerwonej deserowej. Forma trójpaku malinowego (malina czerwona, żółta oraz czarne lub purpurowa), w ładnym opakowaniu – działanie na zmysł wzroku konsumenta, a także na smak, a notka o zdrowotnej właściwości owoców malin trójkolorowych, może być narzędziem marketingowym.

Fot. Forma trójpaku malinowego- Niwa Rubus Tricolor jako element marketingu przy wdrażaniu nowego koloru maliny na rynek.