Postęp w hodowli czarnej maliny w Polsce

Pierwszy, polski prywatny program hodowli czarnej maliny prowadzony jest od 2012 r. w Spółce Niwa Hodowla Roślin Jagodowych w Brzeznej. Jest to jeden z największych tego typu programów prowadzonych na Świecie pod względem liczby wykonanych kombinacji krzyżówkowych.  Głównym celem jest uzyskanie odmiany pozbawionej kolców lub o ograniczonej kolczastości, owocującej na tegorocznych pędach, dedykowanej do przetwarzania i na rynek owoców świeżych. W 2017 r. program został rozszerzony i wspierany ze środków rządowych i unijnych (nr grantu POIR.01.01.01-005/17). Wprowadzenie do hodowli R. idaeus oraz R. neglectus P., przyspieszyło postęp pod względem wielkości owoców w siewkach maliny czarnej (owoce klonu NR1613401 miały 5,5 g). Uzyskano również klony o wyższej zawartości ekstraktu (NR178601 osiągnął 12,1° Brix). Cztery purpurowe klony: NR120801, NR1418501, NR1418502, NR1418802 miały podwyższoną zawartość witaminy C (powyżej 2 mg / 100 g s.m.). Obserwowano również podwyższoną zawartość antocyjanów w przypadku kilku klonów maliny (tabela 3). Klon maliny purpurowej NR139501, który został zgłoszony do ochrony prawnej w 2019 roku pod nazwą ‘Heban’ charakteryzował się doskonałym smakiem i wysoką zawartością przeciwutleniaczy, porównywalną do owoców czarnej maliny (tabela 2). Wskaźnik DPPH w przypadku omawianego klonu był wyższy niż w przypadku czarnej maliny ‘Jewel’. Wysokie wartości antyoksydacyjne posiada również malina purpurowa o numerze hodowlanym R176001. Oznacza to, że maliny purpurowe powinny również zostać zaliczone do grupy super owoców.

W chwili obecnej ze względu na wysokie zawirusowanie dostępnych odmian czarnej maliny, istnieje pilna potrzeba odtworzenia rynku czarnej maliny w Polsce. W Spółce Niwa wytypowano dwa interesujące klony hodowlane, jeden owocujący na dwuletnich pędach we wczesnym terminie (NR1755301), drugi powtarzający owocowanie (NR1711902). Charakteryzują się one wysoką zawartością ekstraktu (odpowiednio 11,8 i 13,0 % Brix). Owoce są jędrne i nadają się do transportu.

  1. Zawartość antocyjanów w badanych klonach hodowlanych. Badania własne w ramach grantu: POIR.01.01.01-005/17. Niwa Brzezna 2020.

 

Klon/odmiana Zawartość antocyjanów mg cyanidyn-3glucoside/100 ml świeżego soku
NR159105 621,8
Mac Black 489,1
NR173502 407,7
Niwot 411,8
NR1613903 399,0
NR1711903 385,5
NR1712801 371,1
NR176502 344,6
Jewell 324,0
NR1820102 313,2

 

Tabela 2. Składniki chemioprewencyjne w liofilizowanym proszku z owoców i nasion czarnej maliny zbieranych w 1997, 2001 i 2006 roku.

Składniki Rok zbioru*
1997 2001 2006
Wapń 215,0 175, 0 188,0
 Selen* <5,0 <5,0 <5,0
 Cynk 2,7 2,3 2,2
 α-Caroten <0,02 <0,02 <0,03
 β-Carotene <0,02 0,06 <0,07
 α-Tocopherol n.d. n.d. 10,4
 γ-Tocopherol n.d. n.d. 11,2
 Folate 0,06 0,08 0,14
 β-Sitosterol 80,10 88,80 110,00
 Campesterol 3,40 5,90 5,50
Kwas elagowy 166,30 185,00 225,00
Kwas ferulowy 17,60 <5,00 47.10
ρ-Coumaric acid 9.23 6.82 6.92
Kwas chlorogenowy n.d. n.d. 0.14
 Kwercetyna n.d. 43,60 36,50
 Cyanidin-3-O-glucoside n.d. 250,00 278,50
 Cyanidin-3-O-sambubioside n.d. 220,00 56,00
 Cyanidin-3-O-rutinoside n.d. 2,002.00 1,790.00
 Cyanidin-3-O-xylosylrutinoside n.d. 510.00 853.50

Objaśnienie:

Skrót: n.d., nie określono.

*Wszystkie wyniki w kolumnach w roku uprawy to mg / 100 g suchej masy, z wyjątkiem selenu, który wynosi μg / 100 g suchej masy.

 

Tabela 3. Wartość antyoksydacyjna wybranych odmian i klonów hodowlanych z hodowli Niwy. Niwa Brzezna 2020.

 

 Odmiana/klon hodowlany % zawartość suchej masy Antocyjany mg cyanidin-3-glucoside /100 ml świeżego soku Witamina C mg /100 g świeżej masy FRAP 30 min mmol/100 g s.m. 30 min DPPH mmol Trolox/100 g suchej masy polifenole g kw galusowego/100 g s.m
Czarna malina owocująca na dwuletnich pędach
Mac Black 18,1 51,4 1,9 39,8 3,6 4,1
NR1755301 16,1 47,3 2,9 40,0 3,2 4,1
Jewel 19,0 47,3 2,2 37,4 1,9 4,0
Czarna malina owocująca na tegorocznych pędach
Niwot 19,4 75,6 2,2 34,0 2,0 3,8
NR1711902 18,2 46 2,0 33,8 3,0 3,4
Malina purpurowa
Heban 17,0 51,1 2,0 28,6 3,2 3,4
NR176001 18,6 68,3 2,0 33,0 2,8 3,4

 

Źródło: Badania wykonane przez dr Mirosław Krośniak, UJ Wydział farmaceutyczny, Uniwersytet Jagieloński, – Collegium Medicum, Zakład Bromatologii, w ramach projektu współfinansowanego przez NCBiR (Nr grantu POIR.01.01.01-0005/17).