Historia hodowli celowej tego gatunku sięga wieku XVII. Prace eksperymentalne z wieloma gatunkami Fragaria prowadzone w Europie doprowadziły do przypadkowego skrzyżowania dwóch gatunków poziomki F. Chiloensis x F. virginiana Mill. W wyniku tego powstała truskawka wielkoowocowa Fragaria x ananasa Duchesne. Od tego czasu minęło dużo czasu i od prymitywnych form na przestrzeni lat truskawka osiągnęła formę spotykaną w naszych ogrodach oraz na półkach sklepowych.

Program hodowli odmian truskawki w firmie Niwa

Celem jest uzyskanie nowych odmian przystosowanych do miejscowych warunków przyrodniczych i ekonomicznych.

Metoda tzw. krzyżówkowa, jako podstawowa, polega na starannym doborze par rodzicielskich, masowej produkcji siewek, „ostrej” selekcji roślin potomnych i wnikliwej ocenie klonów hodowlanych.

Corocznie wykonuje się 200-300 kombinacji krzyżówkowych. Liczba produkowanych siewek sięga 20 tysięcy, z których około 1% siewek osiąga status wyselekcjonowanych pojedynków, a po ich wegetatywnym rozmnożeniu klonów hodowlanych.

Ukierunkowana hodowla obejmuje odmiany deserowe do uprawy polowej i pod osłonami, w tym owocujące również późnym latem i w jesieni. Ważnym kierunkiem jest uzyskanie odmiany z przeznaczeniem owoców do przetwórstwa, w tym do mrożenia.

Niwa Hodowla Roślin Jagodowych Sp. z o. o. w Brzeznej od początku swojej aktywności tj. od wiosny 2012 roku, prowadzi szeroko zakrojony program tworzenia nowych odmian truskawki. Program obejmuje hodowlę odmian przydatnych do różnych kierunków przetwórstwa jak zamrażalnictwo, koncentraty. Bierze się również pod uwagę także inne gałęzie przetwórstwa spożywczego, w tym mleczarstwo, cukiernictwo i np. liofilizację owoców. Ważnym kierunkiem hodowli jest też tworzenie odmian o wielokierunkowym zastosowaniu ,tj. przetwórczym i deserowym.

Jednocześnie  równie ważna  dla nas jest hodowla odmian na rynek owoców świeżych w technologii polowej jak również w wysokich tunelach foliowych. W tym kierunku hodowli bierzemy pod uwagę dwie formy truskawki: owocującą tradycyjnie – o wczesnym, średnim i  późnym terminie owocowania oraz owocujących od wiosny do jesieni (całosezonowe). W naszych działaniach hodowlanych staramy się uwzględniać również potrzeby właścicieli ogrodów, działek, tarasów, balkonów itd. (np. truskawki „pnące”). Truskawki na tzw. „deser” to  wyzwanie ze względu na ogromną   konkurencję  na rynku firm szkółkarskich i hodowlanych.  W naszej firmie uzyskaliśmy wiele kreacji, które są obecnie na etapie oceny polowej i laboratoryjnej.

Program hodowlany truskawki w Niwie jest bardzo bogaty i wielokierunkowy  ale zarazem trudny, co wynika  między innymi z biologii truskawki. Jako oktoploid w odróżnieniu od np. maliny (diploid), wymaga szczególnych metod hodowlanych (np. większej populacji potomnej w obrębie danej krzyżówki). Bardzo duże rozszczepienie cech w obrębie gatunku powoduje ,że trudniej jest przewidzieć dziedziczenie, często są to założenia, których efekt bardziej lub mniej pokrywa się z oczekiwaniami hodowcy.

Aby sprostać zadaniom, program jest prowadzony w licznym gronie współpracowników w skład, których wchodzą: hodowcy, technicy polowi i laboratoryjni (w tym kultur in vitro) oraz producenci i przetwórcy np. Unifreeze (mrożonki), Lioforte (liofilizaty). Prowadzimy też współpracę z jednostkami naukowymi takimi jak Uniwersytet Rolniczy w Krakowie (zagadnienia z zakresu biologii kwitnienia), czy wieloletnia współpraca z Dr hab. Mirosławem Krośniakiem z  Wydziału Farmaceutycznego Zakładu Bromatologii UJ CM, którego zespól wykonuje dla nas co rocznie pulę szczegółowych analiz owoców z uwzględnieniem szczególnych właściwości prozdrowotnych. Truskawka jako obiekt tego typu badań charakteryzuje się wyjątkowymi właściwościami np. ekstrakt z truskawek jest bogaty w polifenole,  które wykazują biologiczną aktywność przeciwko komórkom inwazyjnego raka piersi, czy wykazuje działanie fotoprotekcyjne.

Łagiewka pyłkowa w szyjce słupka – obraz pod mikroskopem fluorescencyjnym